Class 11th Philosophy
दर्शन का परिचय, ज्ञान, तर्क, वास्तविकता, आत्मा एवं नैतिकता
- दर्शन का अर्थ एवं परिभाषा
- दर्शन की प्रकृति
- दर्शन के प्रमुख उद्देश्य
- दर्शन और जीवन
- दर्शन एवं विज्ञान का संबंध
- दर्शन एवं धर्म
- भारतीय दर्शन की विशेषताएँ
- आस्तिक एवं नास्तिक दर्शन
- सांख्य दर्शन
- योग दर्शन
- न्याय दर्शन
- वैशेषिक दर्शन
- बौद्ध दर्शन
- जैन दर्शन
- ज्ञान का अर्थ
- ज्ञान के प्रकार
- प्रत्यक्ष ज्ञान
- अनुमान
- उपमान
- शब्द प्रमाण
- ज्ञान की सत्यता
- तर्क का अर्थ
- तर्क का महत्व
- विचार एवं तर्क
- सही एवं गलत तर्क
- तार्किक निष्कर्ष
- Deductive Reasoning
- Inductive Reasoning
- Premise
- Conclusion
- Argument
- Validity
- Fallacy का अर्थ
- Formal Fallacies
- Informal Fallacies
- तर्क की सामान्य गलतियाँ
- Arguments का विश्लेषण
अध्याय 7 — नैतिकता का अर्थ
नैतिकता, नैतिक मूल्य, अच्छे-बुरे कर्म और नैतिक निर्णय की अवधारणा।
अध्याय 8 — कर्तव्य एवं उत्तरदायित्व
Duty, responsibility, freedom और moral responsibility।
अध्याय 9 — सुख एवं सद्गुण
Happiness, virtue, good life और नैतिक जीवन से जुड़े विचार।
Class 12th Philosophy
अस्तित्व, ज्ञानमीमांसा, तर्कशास्त्र, नैतिकता एवं भारतीय दर्शन
- वेदांत का परिचय
- ब्रह्म की अवधारणा
- आत्मा की अवधारणा
- जगत का स्वरूप
- मोक्ष
- बुद्ध का दर्शन
- चार आर्य सत्य
- अष्टांगिक मार्ग
- अनित्य
- अनात्मवाद
- निर्वाण
- जैन दर्शन का परिचय
- अनेकांतवाद
- स्यादवाद
- अहिंसा
- जीव एवं अजीव
- मोक्ष
अध्याय 4 — सुकरात
Socrates का जीवन, ज्ञान, सद्गुण और नैतिक दर्शन।
अध्याय 5 — प्लेटो
Plato का Theory of Forms, ideal state और justice।
अध्याय 6 — अरस्तू
Aristotle का logic, ethics, virtue और political thought।
अध्याय 7 — आधुनिक पाश्चात्य दर्शन
Rationalism, empiricism और आधुनिक ज्ञानमीमांसा की मूल अवधारणाएँ।
- Good and Evil
- Duty
- Virtue
- Freedom
- Moral Responsibility
- Justice
- Proposition
- Argument
- Premise
- Conclusion
- Validity
- Fallacies
- Existentialism
- Humanism
- Freedom and Choice
- Meaning of Life
- Philosophy in Modern Society
📌 Important Philosophy Topics
- भारतीय दर्शन
- वेदांत
- बौद्ध दर्शन
- जैन दर्शन
- ज्ञानमीमांसा
- तर्कशास्त्र
- नैतिक दर्शन
- सुकरात, प्लेटो एवं अरस्तू
- अस्तित्ववाद
- मानवीय मूल्य
🧠 Philosophy की तैयारी कैसे करें?
Concepts समझें
दार्शनिक विचारों को केवल याद न करें, उनके अर्थ और उदाहरण को समझें।
Think & Compare
भारतीय और पाश्चात्य दार्शनिक विचारों के बीच समानता एवं अंतर समझें।
Answer Writing
Definition + विचारक + मुख्य सिद्धांत + उदाहरण के format में उत्तर लिखें।
